Ringeskikkar

Aron frå altartavla i Aurdal, 1792

Alt i 2. Mosebok, kap. 28, vers 33-35 høyrer me om klokker eller små bjeller. Det er Gud som gjev instruksjonar om korleis kappa til øverstpresten Aron skal sjå ut: Rundt på den nedre kanten av kappen skal du sette granatepler av purpurblått, purpurrødt og karmosinrødt garn, og mellom dem gullbjeller helt rundt. En gullbjelle og et granateple, så en gullbjelle og et granateple, slik skal det være nederst på kanten hele veien rundt. Denne kappen skal Aron ha på seg når han gjør tjeneste. Det skal høres når han går inn i helligdommen og trer fram for Herrens ansikt, og når han går ut igjen, så han ikke skal dø.

Frå 200-talet etter Kr. høyrer me om kristne munkar i kloster i Egypt. Dei brukar klokker for å samle til måltid og bøner.

Til Norden reknar ein med at klokkene kom på 800-talet, og frå då har kyrkjeklokkene ringt for å samle folk i bygd og by til gudstenester, til tidebøner, for mobilisering og varsling.

Når folk så kom til gudsteneste, var samlinga på kyrkjebakken eit viktig element i syndagens gjeremål. Der fekk ein spurt nytt, og nye forordningar, lover og reglar vart lest opp og kunngjort.

Etter reformasjonen heldt ein mange stader på, og i lang tid, dei gamle ringetidspunkta for tidebønene. Men no fekk ringinga anna symbolikk lagt til seg. Dei gamle ringingane til Angelusbøna på morgon og kveld, vart no ei påminning om når arbeidsdagen byrja og slutta.

Slik sett var ikkje kyrkjeklokkene berre noko som isolert sett høyrde kyrkja til, men klokeringinga hadde også samfunnsmessige oppgåver.

I mellomaldaren vaks det fram ein skikk med å la kyrkjelklokkene ringe for dei døde. Ein meinte at klokkeringinga ville hjelpe på reisa opp til himmelen, og at ikkje vonde makter skulle hindre den å nå målet. Dette vart ein skikk som etter kvart kom til å skapa store skilje i folket. Dei rikaste kunne betal for at ringinga skulle halde på i timevis, og med eit større antal klokker enn det som dei fattige hadde råd til. I byane kunne gjerne fleire kyrkjer ta del i denne ringinga. 

Sjølv om reformasjonen teoretisk sette ein stoppar for denne ringinga var den likevel svært levande mange stader heilt opp til 1800-talet. Seinast dette var i bruk her i landet var i høve kong Olav V sin død og gravferd.

Gjennom både den kyrkjelege/liturgiske og den samfunnsmessige funksjonen, har kyrkjeklokkene i kring 1000 år nær sagt ringt seg inn i sinna til folk, og har vorte som pulsslaga våre - klokkene har ringt for oss frå vogge til grav. Kyrkjeklokkene er kanskje det tydelegaste og sterkaste liturgiske verkemiddelet som kyrkja har. Klokkene ringer ikkje berre for dei som er på kyrkjeveg eller alt har funne plass i kyrkjebenken, men klokkene ringer for dei ute i skog og mark, dei som slappar av ute i hagen, i godstolen eller på sofaen. Kyrkjeklokkene ringer for dei som har gått her før oss og som no kviler på kyrkjegarde under krossteiknet. Kyrkjeklokkene har vore, og er ein del av lydbildet me omgjev oss med i vårt daglege liv.

Denne 1000 årige levande tradisjonen har både kyrkje, gjennom prestene, ringarane, fellesråda og sokneråda, og samfunnet elles, ei plikt til å ta vare på. Noreg har gjennom Unescos konvensjoner forplikta seg på å ta vare på og vidareføre den immaterielle kulturarven - noko ein ser at kyrkjeklokkene er ein del av.

Kyrkjeklokkene frå Mariakyrkja i Lübeck

Kyrkjeklokkene har vore synlege og hørbare bilete på krig og fred i snart 1000 år, og framleis blir kyrkjeklokkene brukt ved mobilisering. Utover 1500-talet såg ein ikkje lenger på klokkene som hellige og liturgiske gjenstandar, og bruken av dei minka. Dei vart no snøgt offer for krigsherrenes våpenproduksjon. Så på 1500 og 1600 vart det i deler av Europa konfiskert tusenvis av kyrjeklokker, som så vart smelta om til kanonar. Kyrkjeklokkene som altså hadde ringt og forkynt fred, kjærleik og evig liv, vart no plutseleg nytta som drapsvåpen. Men pradoksalt nok, i fredstider var kanonane knuste, og smelta om til nye kyrkjeklokker.....

Glockenfriedhof i Hamburg

I løpet av andre verdskrigen vart så mykje som 150.000 kyrkjeklokker i Europa samla saman for å bli smelta om til krigsmateriell. Her ser me bilde frå "Glockenfriedhof" i Hamburg - klokkekyrkjegarden. Då krigen slutta var det kring 13.500 klokker som ikkje hadde kome til smelteverka enno. I løpet av dei neste ti-åra kom dei aller fleste klokkene heim til sine kyrkjer. Michaelskyrkja i Hamburg var den fyrste kyrkaj som fekk att sine klokker. Det var i 1947.